IMPRESJONIZM

Długą drogę przeszła sztuka w ciągu stu lat, które dzielą nas od pierwszych przejawów orientacji i szkoły impresjonistycznej. Burzliwa była atmosfera wokół początków nowej epoki i burzliwe dalsze dzieje inicjatywy artystycznej, która do dziś nie straciła energii swej dociekliwości w sprawdzaniu mocy i granic stosowności malarstwa jako instrumentu poznania, wyrażania i oddziaływania. Zaczynała się w poszukiwaniach impresjonistów jakaś zupełnie nowa epoka dziejów sztuki, różna w wielu podstawowych zakresach od sumy zjawisk dawniejszych. Zmieniają się i nadal zmieniać się będą sposoby odczytywania malarstwa impresjonistów. Różniły się pod tym względem już nawet sformułowania samych twórców tego ruchu. W nowszych, zwłaszcza w ostatnich czasach ogromnej rozbudowie uległ zakres i zasób informacji o przebiegu wydarzeń tworzących historię impresjonizmu i o życiu czołowych malarzy tej grupy. W chwili obecnej znajomość faktografii i mechaniki procesu rozwojowego impresjonizmu przewyższała precyzją i bogactwem wszystko, co wiemy o jakiejkolwiek innej minionej epoce. Tok wypadków możemy śledzić niemal z dnia na dzień.

IMPRESJONIZM JAKO PRODUKT NOWOCZESNEJ FORMACJI SOCJOLOGICZNEJ I KULTUROWEJ
Ilekroć próbujemy ogarnąć całość rozwojową sztuki nowoczesnej, zaczynamy notorycznie od impresjonizmu. Dzieje sztuki współczesnej datujemy od początków kubizmu, ekspresjonizmu, futuryzmu i zjawisk równolegle do tych ruchów powstających, ale jest to już większy cykl i obejmuje problematykę jak gdyby dziś jeszcze aktualną. Impresjonizm jest nie tylko pewnym programem artystycznym, ale także zjawiskiem historycznym powstałym w określonym czasie i środowisku. Sprawy te nie były dotąd świadomie stawiane przez historyków impresjonizmu. Wymagać będą badań szczegółowych, prowadzonych na gruncie historii, socjologii i filozofii sztuki. Dramatyczne i ciężkie przebijanie się ku dziedzinie, w której zaspokoić można wewnętrzną potrzebę twórczej aktywności pozostało utrwalone na dalszą przyszłość w odruchu poszukiwania nie nowych
kształtów i marzeń narzuconych światu i społeczności, lecz bardziej intymnych ścieżek, na których rozpoznać można prawdę, własnych niewymuszanych doznań i w jak najbardziej naturalny sposób ukształtować własną osobowość.

NOWE TECHNIKI INFORMACJI WIZUALNEJ

Impresjonizm nie byłby w stanie oderwać się od współczesnych mu orientacji w malarstwie i przeciwstawić im nowatorskiej wizji obrazowej, gdyby jego twórcom wypadła nowa teoria kolorystyczna, tematyka płócien, sposób widzenia zjawisk i zasady ich kadrowania, czyli ustalenia stosunku dekoracyjnego, kompozycyjnego do ram obrazów, wypracowywać w próżni. Dla sformułowania swego programu kolorystycznego mogli impresjoniści na szczęście posłużyć się w części doktrynami Delacroix i Cheveula, a w części praktykami zaobserwowanymi u Kind czy Boudin, oraz analizą obrazów niektórych współczesnych i nieco starszych Anglików. O ile te zakresy zostały w zasadzie przebadane, to proces usamodzielnienia się całości wizji obrazowej pozostaje nadal niewytłumaczony generalnie, a przyczynki wskazujące na źródła poszczególnych pomysłów obrazowych nie tworzą składnego systemu. Z drugiej strony w tych wypadkach, kiedy impresjoniści opierają jakiś swój obraz na dawnym wzorze, nie można dopatrzeć się w nich ani stylizatorów, ani też elektryków.

PRZEDWIOŚNIE RUCHU IMPRESJONISTYCZNEGO
Nie zarysowała się dotąd powszechniej przyjmowana periodyzacja dziejów impresjonizmu. Tymczasem inicjatorzy nowej wersji doktryn impresjonistycznych schodzą do grobów już kilka lat po podjęciu swej inicjatywy. Przez czterdzieści lat, a więc cztery razy dłużej niż trwały wystawy grupy impresjonistów, malarskie założenia tego ruchu wydają owoce i to wspanialsze niż kiedykolwiek przedtem. Należy, więc inaczej mówić o impresjonizmie. To, że pojawiły się inne ruchy, nie przekreśliło istnienia i ciągłości tego zjawiska, tak jak impresjonizm nie zniósł ani naturalizmu, ani akademizmu. Dialektyczne widzenie historii nie pozwala jej mechanicznie rozcinać. Pierwsze zdecydowane kroki przyszłych impresjonistów na drodze ku malarskiemu zawodowi zaczynają się wokół daty Wielkiej Powszechnej, na której po raz pierwszy doszło do zorganizowanej konfrontacji sztuki krajów świata i wszystkich jej kierunków. Nie dość się przy tym docenia, że wspaniały Pałac Przemysłu otrzymał równoważnik w postaci równie okazałego Pałacu Sztuki.

OSTATNIA WYSTAWA IMPRESJONISTÓW
Zaniechanie wystaw grupowych impresjonistów wytworzyło w życiu artystycznym Paryża lukę. Odczuła ją silnie opinia postępowej części inteligencji, rzucająca coraz wyraźniej na zainteresowania kolekcjonerów, odczuła jeszcze wyraźniej postępowa młodzież artystyczna. Sprawa nie ogranicza się do platformy wyłącznie rynkowej. Za zmianą koniunktury, choć jeszcze przy stopniowej tylko zwyżce cen, stoi nacisk dużej części opinii świata inteligenckiego. Część zamożnej burżuazji ulega tym sugestiom, dającym swoistą nobilitację. Lukę wytworzoną przez zaprzestanie grupowych wystaw impresjonistów wykorzystuje z pełnym powodzeniem, również handlowym, Georges Petit swoją podjętą imprezą „Wystaw Międzynarodowych”, rozpoczynając od prac Moneta.